củ mài

Người dân tộc thường đào củ mài để ăn.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Củ của cây mài (còn gọi là cây hoài sơn), thuộc họ Củ nâu: "củ mài" là loại củ dài, có vỏ màu nâu đất, thịt trắng hoặc hơi vàng, thường mọc sâu dưới đất. Đây là một loại thực vật thuộc chi Dioscorea, có tên khoa học là Dioscorea oppositifolia (theo từ điển Pháp-Việt: igname oppositifolié).
   • Nguyên liệu ẩm thực và dược liệu: "củ mài" được dùng làm thực phẩm (luộc, nấu chè, xào) hoặc làm thuốc trong Đông y để bổ tỳ, ích phế, cố tinh.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Củ mài mọc hoang nhiều ở vùng đồi núi phía Bắc Việt Nam. (Loại củ này thường mọc tự nhiên ở khu vực đồi núi.)
  • Mẹ tôi thường nấu chè củ mài với đậu xanh cho cả nhà ăn. (Mẹ tôi dùng củ mài để nấu món chè ngọt.)
  • Trong Đông y, củ mài được dùng để bồi bổ sức khỏe. (Củ mài có tác dụng chữa bệnh và tăng cường thể lực.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "bột củ mài": bột được xay từ củ mài khô, dùng làm thức uống hoặc nguyên liệu nấu cháo.
  • Bột củ mài pha với nước ấm rất tốt cho người suy nhược. (Bột củ mài có tác dụng bổ dưỡng cho người yếu.)
• "mài (cây mài)" (thực vật): tên gọi của cây cho ra củ mài.
  • Cây mài có lá hình tim, dây leo quấn quanh cây khác. (Cây mài là loại dây leo thân thảo.)

Biến thể và từ gần giống

• Hoài sơn (danh từ): tên gọi khác của củ mài trong Đông y, đặc biệt khi đã được chế biến làm thuốc.
  • Hoài sơn là vị thuốc quý trong bài thuốc bổ tỳ. (Hoài sơn là củ mài đã qua sơ chế dùng làm thuốc.)
• Khoai mài (danh từ): tên gọi thông thường khác, thường dùng ở miền Bắc Việt Nam.
  • Khoai mài luộc chín chấm muối vừng rất ngon. (Khoai mài là tên gọi khác của củ mài.)
• Củ từ (danh từ): loại củ họ hàng gần với củ mài, nhưng thường có hình dạng tròn hơn và vị ngọt hơn.
  • Củ từ và củ mài đều thuộc họ Củ nâu, nhưng củ từ dễ tìm hơn ở chợ. (Củ từ là loại củ tương tự nhưng phổ biến hơn.)

Từ đồng nghĩa

• Hoài sơn: tên dược liệu của củ mài.
• Khoai mài: tên thông tục trong ẩm thực.
• Sơn dược: tên Hán Việt khác chỉ củ mài trong y học cổ truyền.

Thành ngữ liên quan

• Không có thành ngữ phổ biến trực tiếp với "củ mài". Tuy nhiên, có thể liên hệ với thành ngữ dân gian:
  • "Củ mài nấu với củ từ, ăn vào no bụng chẳng ừ chẳng khen": ám chỉ món ăn dân dã, bình thường, không có gì đặc sắc.

    • Bữa cơm chỉ có củ mài luộc, thật đúng là "củ mài nấu với củ từ". (Câu nói mang tính châm biếm nhẹ nhàng về bữa ăn đạm bạc.)